by Myanmar Gazette

နှစ်ပေါင်း ၆၅ တိုင်တိုင် Chung’s Cantonese Cuisine သည် Detroit မြို့လယ်ရှိ လူကြိုက်များသော စားသောက်ဆိုင်တစ်ခုထက် ပိုခဲ့သည်။ ထိုစားသောက်ဆိုင်သည် ပြောင်းလဲနေသော အမေရိကား၏ ပုံစံငယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုဆိုင်တွင် Chin မိသားစုသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် လူမျိုးရေးရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသော အိမ်နီးနားချင်းများ၊ ဒေသခံ မော်တော်ကားစက်ရုံ အလုပ်သမားများနှင့် အရပ်ဘက်အခွင့်အရေး ခေါင်းဆောင်များအတွက် ကိုယ်တိုင်လုပ် ကော်ပြန့်ကြော်ပေါင်း ၁၀ သန်းကျော်ကို ရောင်းချပေးခဲ့သည်။

Asian American and Pacific Islander (AAPI) Heritage Month ကို ဂုဏ်ပြုရန် American Community Media က ကျင်းပသော အထူးဆွေးနွေးပွဲတွင် စာရေးဆရာနှင့် ရုပ်ရှင်ဖန်တီးသူ Curtis Chin က ၎င်း၏ တွေးတောဆင်ခြင်စရာ အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သည့် Everything I Learned, I Learned in a Chinese Restaurant မှ အကြောင်းအရာများကို မျှဝေခဲ့သည်။ ဤစာအုပ်သည် အလုပ်သမားလူတန်းစား ရွှေ့ပြောင်းအခြေချ မိသားစုများကို ဟာသနှော၍ ဂုဏ်ပြုထားရုံတင်မကဘဲ အမေရိကန်တို့၏ ဖြစ်တည်မှုကို မည်သူက သတ်မှတ်သနည်းဟူသော မေးခွန်းကို ဆန်းစစ်ထားသည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ ဖြစ်တည်လာသော “ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ကာလ ကလေးငယ်”။

Curtis Chin ၏ ဖြစ်တည်မှုသည် ၎င်း၏ နေရပ်ဖြစ်သော မြို့ကြီး၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်နေသည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် Detroit ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှု ဖြစ်ပွားပြီး ၉ လအကြာတွင် ၎င်းကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၎င်းတို့၏ မိသားစုစားသောက်ဆိုင်ကို သမိုင်းတွင်ခဲလှစွာသော ၅ ရက်ဆက်တိုက် ပိတ်ထားခဲ့ရသဖြင့် Curtis Chin က မိမိကိုယ်မိမိ မိဘများ၏ “ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ကာလ ကလေးငယ်” ဟု တင်စားပြောဆိုသည်။

“ဒီဖြစ်ရပ်သာ မရှိခဲ့ရင် ကျနော် ဒီနေ့ ဒီနေရာမှာ ရှိနေမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီအလုပ်ကို ကျနော် မဖြစ်မနေ လုပ်ရပါမယ်” ဟု လူမှုတရားမျှတမှုအတွက် သူ၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ရှင်းပြခဲ့သည်။

Curtis Chin ၏ မိသားစုသမိုင်းသည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း၊ ၎င်း၏ ဘိုးဘေးဖြစ်သူက တရုတ်နိုင်ငံ Canton မှ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး လက်ဖြင့်အဝတ်လျှော်ဖွပ်ရေး လုပ်ငန်းကို စတင်ကာ ထိုခေတ်က ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်သော ဥပဒေများကို ခက်ခဲစွာ ကျော်ဖြတ်ခဲ့သည့် အချိန်အထိ ရှည်လျားသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ရောက်သောအခါ မိသားစုစီးပွားရေးသည် မြို့လယ်ရှိ ခိုလှုံရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် အာရှနွယ်ဖွားများကို ဆန့်ကျင်သော မုန်းတီးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း ပြိုလဲမှုကို အနီးကပ် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည့် နေရာလည်း ဖြစ်ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ်၌ လူဖြူမော်တော်ကား အလုပ်သမားများ၏ လက်ချက်ကြောင့် Vincent Chin သေဆုံးခဲ့ရသည့် သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။

ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံအရည်ပျော်မှုကို ပြန်လည်သတ်မှတ်ခြင်း

ဆွေးနွေးပွဲကို ဦးဆောင်သူ Pilar Marrero က ယခုအတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်သည် လူမှုရေးရာ ကွဲပြားမှုများကို ကောင်းမွန်စွာ ဆန်းစစ်ထားကြောင်း မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး၊ Curtis Chin သည် အာရှနွယ်ဖွားများကို သမားရိုးကျ အမေရိကန် “melting pot” (ယဉ်ကျေးမှု အရည်ပျော်မှု) ထဲသို့ အတင်းအကျပ် သွတ်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ကာလအတွင်း Chinese American အမေရိကန်တစ်ဦး ဖြစ်ရုံတင်မကဘဲ လိင်တူချစ်သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်နေခြင်း၏ ထူးခြားသော စိန်ခေါ်မှုများကို ဖော်ပြထားကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။

မိမိကိုယ်မိမိ “Chinese ဆန်လွန်းသလား” သို့မဟုတ် “အမေရိကန်ဆန်လွန်းသလား” ဆိုသည့် အတွင်းစိတ် ပဋိပက္ခများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြလေ့ရှိသော အခြားစာအုပ်များနှင့်မတူဘဲ၊ Curtis Chin က ၎င်း၏ မိသားစု အမြစ်တွယ်မှုကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော အတွင်းပိုင်းကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့ကြောင်း ရှင်းပြသည်။ ယင်းအစား ၎င်း၏ အာရုံစိုက်မှုသည် ပြင်ပသို့သာ ဦးတည်ခဲ့ပြီး တင်းကျပ်လှသော လူမည်းနှင့် လူဖြူ လူမှုရေးပုံစံများကြား ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်။

“ကျနော့်မိသားစုဟာ အမေရိကားကြောင့် အောင်မြင်ခဲ့တာ မှန်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အမေရိကားဟာလည်း ကျနော့်မိသားစုကြောင့် အောင်မြင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်” ဟု Curtis Chin က ၎င်း၏ စာအုပ်ထဲမှ အဓိကအကြောင်းအရာကို ကိုးကား၍ ပြောဆိုခဲ့သည်။ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများသည် နိုင်ငံတော်၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို အစဉ်တစိုက် တည်ဆောက်ပေးနေသူများ ဖြစ်ကြောင်း၊ ၎င်းတို့အား အစိုးရအရင်းအမြစ်များကို သုံးစွဲသူများအဖြစ်သာ ပုံဖော်နေသည့် ယူဆချက်များကို တွန်းလှန်ရင်း Chin က ပြောကြားခဲ့သည်။

စကားစမြည် ပြောဆိုခြင်း၏ စွမ်းအား။

နိုင်ငံပေါင်း ၁၀ နိုင်ငံရှိ နေရာပေါင်း ၃၅၀ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ၎င်း၏ နိုင်ငံတကာနှင့် ပြည်တွင်း စာအုပ်မိတ်ဆက် ခရီးစဉ်အပြီးတွင်၊ Curtis Chin က စားသောက်ဆိုင်ကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နေရာများသည် ခေတ်သစ်လူမှုရေး ကွဲပြားမှုများကို ကုစားရန် အရေးကြီးကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအုပ်စုများသည် လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို အသုံးချ၍ စီးပွားရေး ကွာဟချက်များထံမှ အာရုံလွှဲရန် ကြိုးပမ်းနေကြသော်လည်း၊ ဒေသအလိုက် စုဝေးရာနေရာများသည် လူများကို မိမိတို့၏ အယူအဆ သီးသန့်အဝန်းအဝိုင်းများထဲမှ ထွက်လာစေရန် တွန်းအားပေးသည်။

“Egg rolls လာစားရင်း လူမျိုးရေးအကြောင်းကိုပါ ဆွေးနွေးသွားပါ” ဟု Curtis Chin က ၎င်း၏ စာအုပ်ထုတ်ဝေသူအား စည်းရုံးခဲ့ပုံကို ရယ်မောလျက် ပြောပြသည်။ “Chinese စားသောက်ဆိုင်တွေဟာ လူမျိုး၊ ဘာသာ သို့မဟုတ် လူမှုစီးပွားရေး နောက်ခံ မတူညီသူတွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ တွေ့နိုင်တဲ့ အနည်းငယ်သော နေရာတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အကယ်၍ ကျနော်တို့အနေနဲ့ စားပွဲတစ်ဖက်မှာရှိတဲ့ ဘေးကလူကို ‘ဟေး၊ ဘာစားနေတာလဲ’ လို့ လှမ်းမေးဖို့ အခွင့်အရေးယူနိုင်မယ်ဆိုရင်၊ ဒါဟာ ကျနော်တို့နိုင်ငံ ပြန်လည်စည်းလုံးဖို့အတွက် စတင်လုပ်ဆောင်ရမယ့် သေးငယ်တဲ့ စကားပြောဆိုမှုတွေ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။”

ယဉ်ကျေးမှု ပယ်ဖျက်ခံရမှုကို တွန်းလှန်ခြင်း

Curtis Chin က နိုင်ငံသားမဟုတ်သူများမှ မွေးဖွားလာသော ကလေးငယ်များ၏ အလိုအလျောက် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ကို ခြိမ်းခြောက်သည့် မူဝါဒများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် လူဦးရေအချိုးအစား ပြောင်းလဲမှုကို နောက်ပြန်လှည့်ရန် ရည်ရွယ်သည့် လူဖြူကြီးစိုးရေး ဝါဒ၏ အစိတ်အပိုင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်။

ဤအတားအဆီးများ ရှိနေသော်လည်း၊ Curtis Chin က ရေရှည်အတွက် အကောင်းမြင်မှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၎င်းက Vincent Chin Foundation အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်း၊ AAPI journalists များ ပိုမိုများပြားလာခြင်းနှင့် စနစ်တကျ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး ကွန်ရက်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းစသည့် လူနည်းစုဦးဆောင်သော အခြေခံအဆောက်အအုံများ တိုးတက်လာခြင်းသည် နောက်ပြန်လှည့်၍မရသော တိုးတက်မှုများ၏ သက်သေဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ကျနော်တို့အားလုံးဟာ ဒီစကားလုံးရဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံက ဘယ်လိုမျိုးလဲဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် သတ်မှတ်ခွင့် ရှိကြပါတယ်” ဟု Curtis Chin က အမေရိကန်ဖြစ်ခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းရင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ “ကျနော်တို့အားလုံးဟာ ခရီးစဉ်တစ်ခုတည်းကို အတူတူ သွားနေကြတာပါ… ဒီအသုံးအနှုန်းရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ကျနော်တို့အားလုံး မတူညီတဲ့ သတ်မှတ်ချက်တွေနဲ့ ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါတယ်။”