Hormuz ရေလက်ကြားမှသည် အိမ်ထောင်စု ဘတ်ဂျက်များအထိ – ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ‘စစ်ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု’
kaiby Myanmar Gazette
US နှင့် အီရန်အကြား ဖြစ်ပွားနေသော ပဋိပက္ခသည် စီးပွားရေးအရ ကြီးမားသည့် ထိခိုက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ရေနံဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် US ရှိ ဓာတ်ဆီဆိုင်များမှသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ ကျေးလက်တောင်သူလယ်သမားရွာများအထိ သက်ရောက်နေသည့် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ပြတ်တောက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက်ရှိသည်။
American Community Media က ဧပြီ ၁၇၊ ၂၀၂၆ တွင် ကျင်းပသော ဆွေးနွေးပွဲတွင် လောင်စာဆီ၊ အစားအစာနှင့် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ဈေးနှုန်းမြင့်တက်လာမှုနှင့်အတူ စီးပွားရေးနှင့် ပထဝီနိုင်ငံရေး ကျွမ်းကျင်သူများသည် ယခုသီတင်းပတ်အတွင်း “warflation” (စစ်ပွဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ငွေကြေးဖောင်းပွမှု) ဟူသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ စားသုံးသူများအတွက် ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မရေရာမှုများကို လေ့လာသုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။
အမေရိကားရှိ လူအများစုအတွက် ချက်ချင်းစိုးရိမ်ရသည့်အချက်မှာ လောင်စာဆီဈေးနှုန်းများနှင့် စွမ်းအင်ဈေးကွက် မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ဖိအားများဖြစ်သည်။ သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူများက ရေနံဈေးနှုန်းများကိုသာ သီးခြားကြည့်ရှုနေခြင်းသည် ပဋိပက္ခကို မောင်းနှင်နေသည့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ပထဝီနိုင်ငံရေးနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုများကို လျစ်လျူရှုရာရောက်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
အီရန်၏ အမျိုးသား အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ပဋိပက္ခ
University of Minnesota မှ ပါမောက္ခ Emeritus ဖြစ်သူ Dr. William Orman Beeman က အီရန်အစိုးရကို စီးပွားရေးအရ သို့မဟုတ် စစ်ရေးအရ ဖိအားပေးရန် အနောက်နိုင်ငံများ၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် အီရန်အစိုးရ၏ အတွင်းပိုင်းယုတ္တိကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ပျက်ကွက်နေခြင်းကြောင့် အခြေခံအားဖြင့် ချို့ယွင်းချက်ရှိနေကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ အီရန်၏ လုပ်ရပ်များသည် ၎င်းတို့၏ အမျိုးသား အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကာကွယ်ခြင်းတွင် အမြစ်တွယ်နေကြောင်း Dr. Beeman က သုံးသပ်ခဲ့သည်။
“မည်သည့် စီးပွားရေးအရ အကျပ်ကိုင်မှု၊ မည်သည့် စစ်ရေးအရ အကျပ်ကိုင်မှုမျိုးကမှ အီရန်အစိုးရကို ဤအဓိက ပန်းတိုင်မှ တားဆီးနိုင်မည်မဟုတ်ပါ” ဟု Dr. Beeman က ဆိုသည်။
ထို့ပြင် အမေရိကန် ခေါင်းဆောင်များ၏ မကြာသေးမီက ပြောဆိုခဲ့သော “crusader” (လက်ဝါးကပ်တိုင်စစ်သည်) ဟူသည့် စကားလုံးသုံးနှုန်းမှုများကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး ယင်းသို့ ပြောဆိုမှုများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် “အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှု နက်ရှိုင်း” နေပြီး အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည့်ပုံစံမျိုး ဖြစ်စေကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
အမေရိကား၏ မက်ခရိုစီးပွားရေးနှင့် အိမ်ထောင်စုဘတ်ဂျက်
ပထဝီနိုင်ငံရေး တင်းမာမှုများက သတင်းခေါင်းစဉ်များတွင် လွှမ်းမိုးနေသော်လည်း US ၏ မက်ခရိုစီးပွားရေး အခြေအနေမှာ ပိုမိုနူးညံ့သိမ်မွေ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ Yale’s Budget Lab မှ သုတေသနဒါရိုက်တာ Dr. Ryan Nunn က လက်ရှိ ရေနံဈေးနှုန်း ထိတ်လန့်မှု (တစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၃၅ ခန့် မြင့်တက်ခြင်း) သည် အရေးကြီးသော်လည်း အမေရိကား၏ စီးပွားရေးသည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက အကျပ်အတည်းကာလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရေနံအပေါ် မှီခိုမှု နည်းပါးနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤငွေကြေးဖောင်းပွမှုများသည် ဘဏ္ဍာရေးအရ ခံနိုင်ရည်အနည်းဆုံးသူများကို အဆိုးရွားဆုံး ထိခိုက်စေကြောင်းကိုလည်း သတိပေးသည်။
“ဤသက်ရောက်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုသည် ဝင်ငွေနည်းပါးသော စားသုံးသူများအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်” ဟု Dr. Nunn က ရှင်းပြသည်။ အမေရိကားသည် ရေနံတင်ပို့သူဖြစ်လာသဖြင့် ဈေးကွက်တချို့တွင် ခံနိုင်ရည်ရှိသော်လည်း ဝင်ငွေနည်းပါးသော အိမ်ထောင်စုများသည် ၎င်းတို့၏ ဘတ်ဂျက်၏ ကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းကို စွမ်းအင်အတွက် သုံးစွဲနေရပြီး ရုတ်တရက် ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိမည့် စုဆောင်းငွေ ပမာဏ နည်းပါးနေကြောင်း ဆက်လက်ပြောကြားသည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများနှင့် လူသားချင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှု
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင်မူ ထိခိုက်မှုမှာ ပိုမိုပြင်းထန်ဖွယ်ရှိနေပြီး အထူးသဖြင့် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်သွင်းမှုကို အစားအစာဖူလုံရေးနှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသည့် အာရှနိုင်ငံများတွင် ဖြစ်သည်။ UC Riverside မှ စီးပွားရေး ပါမောက္ခ Dr. Anil Deolalikar က ရေနံသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက်သာမက ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် ပလတ်စတစ်ကဲ့သို့သော ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပစ္စည်းများအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ကုန်ကြမ်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
Dr. Deolalikar သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို စံနမူနာအဖြစ် အသုံးပြု၍ အကျပ်အတည်း၏ လူသားချင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုကို ရှင်းပြခဲ့သည်။ LPG နှင့် ဓာတ်မြေဩဇာ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုသည် အကြွေးဝန်ပိနေပြီးဖြစ်သော အသေးစား တောင်သူလယ်သမားများကို ပျက်စီးစေကြောင်း ၎င်းက ပြောသည်။ ရေနံဈေးနှုန်းများ ရေတိုအတွင်း ပြန်လည်တည်ငြိမ်လာလျှင်ပင် လူသားချင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုမှာ ဆက်လက်ရှိနေဦးမည်ဟု ၎င်းက သတိပေးခဲ့သည်။
“အခု ရေနံဈေး ကျဆင်းသွားမယ်ဆိုရင်တောင် ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံများနှင့် အထိခိုက်ဆုံး ပြည်သူလူထုအတွက် ဖြစ်ပျက်သွားသည့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ” ဟု Dr. Deolalikar က ပြောသည်။
“ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ တောင်သူလယ်သမားများရဲ့ အသက်ဆုံးရှုံးမှုနဲ့ ကလေးများရဲ့ အာဟာရချို့တဲ့မှု စတဲ့ ညွှန်းကိန်းများ ကြီးမားစွာ တိုးလာတာကို လာမယ့်တစ်နှစ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ်အတွင်း တွေ့မြင်ရဖွယ်ရှိပါတယ်။”
နိဂုံး
ပဋိပက္ခ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသဖြင့် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ပြတ်တောက်မှုသည် ကနဦး ဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုထက် ပိုမို၍ ရေရှည်စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများကို ဆုံးဖြတ်ပေးမည့် အဓိက အချက်ဖြစ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက သဘောတူညီကြသည်။ လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်သည် တင်းမာနေဆဲဖြစ်ပြီး US နှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ စားသုံးသူများမှာ ရေရှည် မရေရာမှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။
