ႏြယ္ပင္ရှေးခေတ် နယ်လှည့် ယိမ်းအဖွဲ့ ရှေးခေတ် ရခိုင်လှပျိုဖြူများ၏ မြေ0ိုင်းနယ်လှည့်ယိမ်းအက တစ်ဖွဲ့နှင့် ကိန္နရာအက မင်းသမီး (3) ဦး အောင်ဗလနှင့် စိန်တင် ဦးဖိုးစိန်ကဲ့သို့ပင် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်လောကတွင် တစ်ခေတ်ဆန်းကာ နာမည်ကြီးခဲ့သော ဇာတ်သဘင်မင်းသားနှင့် မင်းသမီးတို့ဖြစ်ကြသည် ။ နှစ်ပါးသွားအကတွင် လူကြိုက်များခဲ့သော ရှေ့ခေတ်မြန်မာ့သဘင်ပညာရှင်ကြီးများလည်း ဖြစ်ကြသည် ။ ရှေးခေတ်ယိမ်းအက ရှေးခေတ်ကိုလိုနီလက်အောက်ခ့ဘဝက မန္တလေးနေပြည်တော်တွင် မန္တလေးမြူနီစီပယ်မင်းကြီး ဦးအောင်ဘကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ဖွဲ့စည်းလေ့ကျင့်ပေးထားသော အမျိုးကောင်းသမီးပျိုများဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသော မြန်မာ့ယိမ်းအကအဖွဲ့မှ လှပျိုဖြူများက (1889) ဒီဇင်ဘာ (2) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှဝေလမင်းသားအား ဧည့်ခံဖျော်ဖြေနေပုံဖြစ်သည် ။ အမျိုးသမီးကချေသည်များ မြို့နယ်အစုံတွင် လှည့်လည်ကပြ ဖျော်ဖြေရသော ဇာ်အဖွဲ့မှ ဝါရင့်အမျိုးသမီးကချေသည်များ (1870) ခုနှစ်လောက်က ရိုက်ထားခြင်းဖြစ်သည် ။
မြဝတီမြို့မှာ ၉ရက်နေ့က စစ်တပ်က DKBA နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို လက်ခံတဲ့ ဗိုလ်ချစ်သူအဖွဲ့မှ ဗိုလ်ကတုံး ဦးဆောင်တဲ့ နယ်ခြားစောင့် DKBA အဖွဲ့နဲ့ နအဖစစ်တပ် ပူပေါင်းပြီး ပြန်လည်သိမ်းယူတာ ဖြစ်ကြောင်း တိုက်ပွဲဝင် ရဲဘော်တစ်ဦးမှ ဆက်သွယ် ပေးပို့ လာတာကို တင်ပြလိုက်ပါတယ်။ နအဖရဲ့ နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို လက်ခံတဲ့ DKBAမှ ဗိုလ်ချစ်သူကို နအဖက မြဝတီကိစ္စနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ဘားအံ့မှာ ခေါ်သွားတာကို မြင်လိုက်ကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်..။ ဗိုလ်မုတ်သုန်လည်း ပါတယ်လို့သိရတယ်..။ မြဝတီကို လူတွေ အာရုံစိုက်နေတဲ့အချိန် ဝေါလေးဂွင် သွားပြီး နအဖက လေယာဉ်နှစ်စင်းနဲ့ ပစ်တာပါ..။ ဗိုလ်နှုတ်ခမ်းမွှေး အိမ်ကိုတော့ နအဖ နဲ့ BGF (နယ်ခြားစောင့်တပ်) ပြောင်းသွားတဲ့ ကရင်တွေ မီးရှို့လိုက်တာပါတဲ့…။ မြဝတီကတော့ နအဖနဲ့ […]
လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်များစွာကပေါ့ (အခုတော့ မဟုတ်ပါဘူး) မိန်းမကြီးတစ်ယောက်မှာ ကလေး (8) ယောက်ရှိပါတယ် ။ အဲ့သည့်ကလေး (8) ယောက်မှာ (3) ယောက်ကနားမကြားပါဘူး ၊ ဆွံ့အနေပါတယ် ။ (2) ယောက်က မျက်စိမမြင်ရပါဘူး ။ (1) ယောက်က သွက်ချာပါဒလိုက်နေပါတယ် ။ အဲသည့် မိန်းမကြီးကိုယ်တိုင်မှာလဲ ကာလသားရောဂါဖြစ်နေပါတယ် ။ အခုအဲသည့် မိန်းမကြီးမှာ ကိုယ်0န်ရှိလာပါပြီ ။ ဆုံးဖြတ်ပေးကြပါဦး အဲ့သည့်မိန်းမကြီးရဲ့ ကိုယ်0န်ကို ဘယ်လိုလုပ်သင့်သလဲဆိုတာကိုပေါ့ ။ တကယ်လို့ ကလေးမွေးခဲ့ရင် ဘယ်လိုဖြစ်လာမလဲ ၊ မမွေးခဲ့ရင်ရော ဘယ်လိုဆိုတာကိုပေါ့ ။ အဖြေကိုတော့ နောက်မှဖော်ပြပေးတော့မယ်နော် ။ အပြင်မှာတော့ အဲ့သည့်မိန်းမကြီးက ကလေးကိုမွေးခဲ့ပါတယ်တဲ့ ။ ကလေးလေးက ………… ဖြစ်လာတယ် (နာမယ်ကြီးတယ်နော် […]
အဆိုတော်ယုဇနက ငယ်ငယ်ကတည်းကအဆော့သန်တယ်တဲ့ ။ သစ်ပင်ပေါ်လဲတက်တယ်ဆိုပဲ ။ အုတ်တံတိုင်းလဲကျော်တာပဲတဲ့ ။ တူတူပုန်းတန်းကစားရတာကိုလဲ အရမ်း0ါသနာပါပါတယ်တဲ့ ။ အခုချိန်ထိအောင်ကိုပဲ ယုဇနက သူ့အမျိုးသားနဲ့ အတူတူ တူတူပုန်းတန်း ကစားကြတုန်းပါပဲတဲ့ ။ ကဲ ယုဇန နဲ့ကစားဖို့လူလိုနေတယ်တဲ့နော် .. နှစ်ယောက်ထဲဆိုတော့ ပျင်းရှာမှာပဲလေ .. ကစားချင်တဲ့ သူများမရှိကြဘူးလား ?
အရင်ခေတ်ထဲက ခုလိုပုံစံမျိုး ထမီတွေပေါ်နေပြီနော် အခုခေတ် စကတ်အကွဲ ဒီဇိုင်းမျိုးလေးပေါ့ ဒါကလဲ အရင်ခေတ်က စတိုင်ထင်တယ် ဆေးပေါ့လိပ်နဲ့လေ ရေခပ်ဆင်းတာကလဲ အလန်းပဲနော် အခုခေတ် ရင်စည်း အကျီင်္ဒီဇိုင်းမျိုးက အရင်ကတည်းက ခေတ်စားတဲ့ ဒီဇိုင်းထင်တယ် ဒီပုံလေးကလဲ အရင်ခေတ်က အမျိုးတစ်ဦးရဲ့ စိတ်ကြိုက်ဖက်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပုံရတယ်နော်
အထက်တန်းလွှာ သူဌေးသားနှစ်ဦး တောင်ရှည်ပုဆိုး ၊ခေါင်းပေါင်း ၊ ရင်ဖုံးတိုက်ပုံအကျီင်္ တို့ကိုဟန်ပါပါ ဆင်မြန်းထားသော ရှေးခေတ်အထက်တန်းလွှာ မြန်မာသူဌေးသားနှစ်ဦးတို့အား ရံရွှေတော်နှစ်ဦးနှင့် အတူတွေ့ရစဉ် ။ ရွှေမင်းသမီးနှစ်ပါး နန်းတွင်းကုလားထိုင်တွင် လှပသေသပ်စွာထိုင်နေသော အစ်မတော်မင်းသမီးနှင့် ရပ်နေတော်ညီမတော်မင်းသမီးတို့အား ရေချမ်းဆပ်နေသော ကိုယ်လုပ်တော် မိန်းကလေးတစ်ဦး ။ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်က အထက်တန်းစား မြန်မာမိသားစု ။
နန်းတွင်းမြန်မာအရာရှိ ပိုးထည်တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် သားမွေးအနားသတ်ဝတ်ရုံတော်ကို သပ်ရပ်စွာဆင်မြန်းပြီး ခံညားထည်ဝါစွာဖြင့် နန်းတွင်းတွင် အခစားဝင်ရသည့် ရှေးခေတ်မြန်မာအရာရှိတစ်ဦး ။ ယောင်ဂွဲပွဲစား ရှေးခေတ် ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အကြီးအကဲ ရှမ်းစော်ဘွား တစ်ဦး ။ အထက်တန်းလွှာ မြန်မာ မိသားစု အဖေ ၊ အမေ ၊ သမီးလေးယောက် ၊သားငယ်တစ်ယောက်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အထက်တန်းလွှာမြန်မာမိသားစု ဝတ်စားဆင်ယင့်ပုံတွင် ရှေးခေတ်မြန်မာဟန်များ ထင်ဟတ်နေသည် ။
ရှေးဟောင်း မြန့်မာရိုးရာ လှည်းယာဉ် သစ်သားဘီးတပ်ပြီး လှည်းပေါင်းမိုးကို ဝါးဖြင့်လှပစွာရက်လုပ် တပ်ဆင်ထားသော ရှေးဟောင်းမြန့်မာံလှည်းယာဉ်သည် မြန်မာ့ရှေးဟောင်း အနုပညာလက်ရာများ အဆင်တန်းမြင့်မားပုံကို ထင်ဟတ်စေသည် ။ ရှေးခေတ်အများသုံး ဘိဒီုလှည်းယာဉ် မြန်မာတို့၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်ဘုရင်ဖြစ်သည့် သီပေါမင်းနှင့် လည်းကောင်း၏မိသားစုသည် မန်းလေးနေပြည်တော် ဧရာ0တီမြစ်ဆိပ်ကမ်းနယ်မြေသို့ အပန်းဖြေခရီးထွက်သည့်အခါတွင် ပုံပါ ဘီဒိုလှည်းယာဉ်ကို အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့ဖူးသည် ။
ရှေါ်ခေတ်မြန့်မာ့လှည်းယာဉ် ရှေးခေတ်က ကြွယ်ဝချမ်းသာသော မြန်မာများနှင့် ဘုရင့်အမှုတော်ထမ်း အရာရှိကြီးများ ဇိမ်ခံစီးနင်းရာတွင် အသုံးပြုသည် ။ အပန်းဖြေခရီးထွက်ရာမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ဘုရားဖူးကျောင်းတက်ရာတွင်ဖြစ်ဖြစ် ကကြိုးအစုံအလင်ဖြင့် နွားနှစ်ကောင်တပ် မြန့်မာလက်မှုအနုပညာမြောက် မြန့်မာံလှည်းယာဉ်များကို ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ စီးနင်းခဲ့ကြသည် / ပုံမှာ ရှေးခေတ်မြန်မာလုံမေတစ်သိုက် ဘုရားဖူးမှအပြန် (1887) ခုနှစ် ရွှေတိဂုံတောင်ဘက်မုခ် လှည်းယာဉ်ကျော့ပေါ်တွင် ဟန်ပါပါနေရာယူထားကြပုံဖြစ်သည် ။
လှည်းယာဉ်လေးနဲ့ပေါ့ ရွှေတိဂုံဘုရားပါ ် ဈေးသွားဝယ်ကြမယ် ရန်ကုန်မြို့ထဲလျှောက်လည်ကြ ဆူးလေဘုရားပါ ဆိပ်ကမ်းမှာ လေညှင်းခံရအောင် အင်းလျားကန်ပေါ့